Kerk, plaats van empowerment ?

Ervaren van God, perspectief, zelfverantwoordelijkheid, daar is vraag naar.
Mijn waarneming: de religie van de economie houdt door een schijn-eenheid een aantal tegenstellingen verborgen, -het gaat om breuken en transformaties waar mensen mee geconfronteerd worden en waar zij doorheen moeten, -ze zijn echter (zicht op) perspectief kwijt en hebben zelf geen greep meer op de situatie; ze wórden -min of meer- geleefd. En bij 'geloof' gaat het er om de eigen subject-kwaliteit te herwinnen, de 'eigen' transformatie door te voeren.
Na analyse, 'de dood laten zien'; God, 'we kunnen door de dood heen'; zien we perspectief in 'leven in gemeenschap'.
Zicht op perspectief vinden we door godsdienstige tradities én in de feitelijke krachtsverhoudingen van vandaag. In de geseculariseerde, maar niet religieloze maatschappij is het zinvol om, vanuit (christelijk-) gelovige optie, uitspraken te doen over de verantwoordelijkheid van de mens, of het subject-zijn van mensen en over de (mogelijke) verhouding tot God. Ook over -verlossing /bevrijding, -de verhouding individuele gelovige : gemeente (lichaam), -wederopstanding, ...
We zullen ons moeten verdiepen in wat het voor ons nu betekent te belijden dat we geloven in de wederopstanding des vlezes; want dat heet een kernpunt van het christelijk geloof te zijn. Er is vraag naar die betekenis. Wederopstanding kan betekenis hebben voor slachtoffers van onderdrukking: Met hun voortijdige dood zijn ze niet definitief alleen maar slachtoffer. 'Er is bij ons al eens iemand opgestaan uit de dood'. Het thema van de opstanding laat zien dat de individueel beleefde armoede, ziekte en dood in gemeenschap doorstaan kunnen worden.

Ervaren-van-God wordt gevraagd, maar om welke God gaat het? Om wat allen god noemen, zo'n algemeen religieus gevoel, zoals bij 'holisme' b.v., een specifieke god zoals Geld, óf de partijdige JHWH van de joodse en christelijke traditie?!
Een perspektiefbiedende God die mensen tot subject maakt ook in weerbarstige omstandigheden zal herkenbaar zijn als de werkzame kracht die groepen mensen samen (soms) verrassenderwijs openbaren in vernieuwende, bevrijdende aktiviteiten.
De God van de Bijbel is ook nu te ervaren, namelijk in die gemeenschappen van mensen die er blijk van geven Gods Rijk naderbij te willen brengen. Laten we maar gaan horen en zien, bij onze collega's, bij onze vrienden, ... We zullen versteld staan van de nieuwe tijd. Laten wij ons inschakelen, opnieuw geïnspireerd? Geïnspireerd omdat we de toch wel aanwezige, ook nieuwe, mogelijkheden weer zien!

Analyse van religie, met een bevrijdende God, die perspectief, mogelijkheden tot handelen laat zien. Zo'n theologie van drie-eenheid noem ik 'oecumenisch'. Oecumenisch in de zin van oiku-mene, gericht op een ge-heel-de wereld.
Hoe kan 'kerk' een rol spelen in de strijd tegen de dood, de dood zoals velen die beleven? De economische theologie stelt elke religie onder kritiek, dus ook die binnen geloofs-gemeenschappen. Is er 'kerk' die deze theologische zelfkritiek op de economische religie aandurft ? Is er 'kerk' die de theologische kriteria praktiseert? Zijn er aanzetten om collektief perspectief te realiseren?
Tot voor enkele jaren vond in de kerken een duidelijker stellingname plaats ten aanzien van politiek-ideologische vraagstukken (vrede, milieu, racisme). Echter, samen zoeken naar een nog onbekend alternatief voor de heersende maatschappelijke (economische) orde lijkt een hachelijke onderneming. De huidige maatschappijformatie juist in zijn crisis c.q. transformatie uit balans laten vallen (in de heersende voorstelling) lijkt zo niet nóg hachelijker. Dus zorgen dat het niet zo ver komt, is een begrijpelijke beweging, voor de middengroepen, voor allen die zich 'burger' achten.
Toch zal de economie (weer) in eigen hand genomen moeten worden; de herordening moet in een andere 'eigen' richting doorgevoerd worden. Gerechtigheid zal afgedwongen moeten worden en dat kán ook. Het blok ís niet zo massief. Rechtvaardige verhoudingen  zijn niet slechts mogelijk tijdens een zogenoemde economische hoogconjunctuur. En, zoals we bij Van Hoogstraten zien: bevrijding uit overheersing is niet slechts 'opheffing van de persoonlijke, individuele vervreemding'.
'Bevrijding zal gebaseerd zijn op verzoening met de God van de revolutie' (transformatie).

Maar welke praktijken kunnen voor de ontrechten, zij die aan de onderkant staan, -langdurig werklozen, ondernemers in het midden- en kleinbedrijf, -WAO-ers, -werknemers in de veranderende industrie en in de dienstverlening, -vrouwen en mannen, -alleenstaande ouderen, -asielzoekers, ... (samen eenderde van de bevolking) inspirerend zijn?
Laten we ons inschakelen, opnieuw geïnspireerd tot de mogelijkheden van collectieve subjecten?

Levert dit nu een adequaat pastoraatsbegrip op? Pastoraat als bondgenootschap?
Zie verder de Pagina Profetisch en feminiserend pastoraat, daar  zal ik 'kerk' schetsen en haar pastoraatsrol. (Voor Empowerment zie: www.g3w.be )

Partijdige katechese

Enkele thema's in verband met leren zijn: Als eerste de positie van de (bege-)leid(st)er en de noodzaak van een strategische opstelling binnen de samenhang van het werk. Het tweede thema betreft de kursus of het leerprogramma als specifieke momenten in een kontinue en levenslang leerproces. Derde thema is het leren door specifieke verbinding van praktijk met theorie. Als vierde thema is aan de orde de karakteristiek van leren genoemd als een proces van versnelling en vertraging, stilstand en vooruitgang. Als vijfde hoort daar nog bij: de strukturatie van een leersituatie: Een kursus is in feite een aktiviteit van herprogrammeren. Het is het in beeld brengen van ervaringen, herschikken van die ervaringen, theorie aanleveren die nieuw begrippenkader schept en tenslotte de koppeling naar aktuele gebeurtenissen. Dit proces spoort aan tot praktisch maatschappelijk handelen.

'Waar is het goed voor?' Het antwoord op die vraag is duidelijk voor de analfabeten in Latijns Amerika die volgens een programma van Paolo Freire gingen leren lezen en schrijven. Zij kunnen zo de bijbel gaan lezen. Vervolgens ontdekken zij dat de bijbelverhalen van betekenis zijn voor hun omstandigheden. Hun strijd, hun moeite, pijn, lijden en hoop krijgen perspektief. Naar mijn inzicht moet katechese openingen leren zien voor 'zelfbeschikking' van groepen mensen. Godsdienstige vorming moet dit geloof, geloof in de God van de bijbel, in de Nederlandse en Belgische situatie ter sprake brengen: vitaal, strijdbaar, profetisch oproepend tot gerechtigheid. Ze moet handelen over zien en doorzien van belemmeringen en openingen, om vervolgens weerbaar de toekomst ter hand te nemen. (Zoals ook de ekonomische theologie hier van belang wil zijn.)
Via principes van bevrijdingskatechese en thema's van 'mens-wording' kom ik tot het formuleren van kenmerken van katechese die weerbaar maakt tegen religie.

Weerbare katechese.
Ik begin met een samenvatting van principes van 'bevrijdingskatechese'.
1. Bevrijdingskatechese spreekt leerlingen aan op het nivo van hun konkrete alledaagse 'zijn' (gezin, woning, buurt, school, ontspanning .. ) en van hun 'bewustzijn' (ideeën, waardenopvatting, normenpatroon). Zo zijn de leerlingen subjekt of drager van een leerproces waarmee de leerkracht zich kritisch en meevoelend solidair verklaart.
2. Zij verkiest situatiethema's boven leefthema's (die eigen waren aan ervaringskatechese).
3. Zij vertrekt van konkrete situaties van de leerlingen en probeert ze tegelijkertijd van daaruit de tegenstelling te laten zien (en op te heffen) tussen het beeld dat zij hebben van de werkelijkheid (vaak een vervreemd of onteigend bewustzijn) en hun 'zijn' (eigen alledaagse werkelijkheid).
4. Zij stelt de leerlingen en zichzelf vaak de vraag: hoe komt het dat je daar zó over denkt? Met die vraag wil zij duidelijk maken dát en hóe de ekonomische werkelijkheid de basis is van onze ideeën (en wetten).
5. Zij probeert in het doorwerken op konkrete situaties geleidelijk en okkasioneel de onderdrukkende strukturen bloot te leggen die heel vaak verdoezeld worden door de 'bewustmakingssektor' (t.v., reklame, tijdschriften, gezin, school, ... , kerk, ...).
6. Zij toont de mechanismen aan die de burgerlijke ideologie van de heersende klasse aanwendt om zichzelf te rechtvaardigen en te handhaven.
7. Zij laat zien dat het al dan niet veranderen van de werkelijkheid altijd beslist wordt op basis van ekonomische motieven en belangen en niet door allerlei prachtige ideeën.
8. Zij leest de bijbel niet idealistisch door de ideeën van de heersende orde erin te laten binnensluipen, maar leest hem vanuit de konkrete werkelijkheid van kleingehouden mensen.
9. Zij beseft dat dergelijke konfrontatie allerlei konflikten (spanningen, weerstanden) opwekt bij de leerlingen, doch probeert via allerlei spelopbouw met die spanningen iets te doen (inzichtelijk, emotioneel, expressief), de nodige grenzen echter in acht nemend alsook het respekt voor hun eigen keuze.
10. Zij onderstelt dat de bevrijdingskatecheet (voorlopig) een stuk afstand kan nemen van zijn kritische ingesteldheid om scherp te kunnen kijken en luisteren naar datgene wat de leerlingen wer-kelijk bezighoudt. Die afstandname en zelfkritiek kan ook nuttig en nodig blijken om lot- en bondgenootschap te vinden bij kollega's.

Zie verder de pagina 6 Politiserende katechese